تولیدی، فنی و فن آوری حاصل از مشارکت آگاهانه و منصفانه صاحبان حق و نفع شامل: تولیدکنندگان، مصرف کنندگان، بازرگانان، مراکز علمی و تخصصی و نهادها و سازمان های دولتی باشد.
پیش نویس استانداردهای ملی جهت نظرخواهی برای مراجع ذینفع و اعضای کمیسیون های فنی مربوط ارسال می شود و پس از دریافت نظرات و پیشنهادها در کمیته ملی مرتبط با آن رشته طرح و در صورت تصویب به عنوان استاندارد ملی (رسمی) چاپ و منتشر می شود. پیش نویس استانداردهایی که توسط مؤسسات و سازمانهای علاقمند و ذیصلاح و با رعایت ضوابط تعیین شده تهیه می شود نیز پس از طرح و بررسی در کمیته ملی مربوط و در صورت تصویب، به عنوان استاندارد ملی چاپ و منتشر می گردد. بدین ترتیب استانداردهایی ملی تلقی می شود که براساس مفاد مندرج در استاندارد ملی شماره (( 5)) تدوین و در کمیته ملی مربوط که توسط مؤسسه تشکیل می گردد به تصویب رسیده باشد.
مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران از اعضای اصلی سازمان بین المللی استاندارد می باشد که در تدوین استانداردهای ملی ضمن توجه به شرایط کلی و نیازمندیهای خاص کشور، از آخرین پیشرفتهای علمی، فنی و صنعتی جهان و استانداردهای بین المللی می نماید.
مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران می تواند با رعایت موازین پیش بینی شده در قانون به منظور حمایت از مصرف کنندگان، حفظ سلامت و ایمنی فردی و عمومی، حصول اطمینان از کیفیت محصولات و ملاحظات زیست محیطی و اقتصادی، اجرای بعضی از استانداردها را با تصویب شورای عالی استاندارد اجباری نماید. مؤسسه می تواند به منظور حفظ بازارهای بین المللی برای محصولات کشور، اجرای استاندارد کالاهای صادراتی و درجه بندی آنرا اجباری نماید.
همچنین بمنظور اطمینان بخشیدن به استفاده کنندگان از خدمات سازمانها و مؤسسات فعال در زمینه مشاوره، آموزش، بازرسی، ممیزی و گواهی کنندگان سیستم های مدیریت کیفیت و مدیریت زیست محیطی، آزمایشگاهها و کالیبره کنندگان وسایل سنجش، مؤسسه استاندارد اینگونه سازمانها و مؤسسات را براساس ضوابط نظام تأیید صلاحیت ایران مورد ارزیابی قرار داده و در صورت احراز شرایط لازم، گواهینامه تأیید صلاحیت به آنها اعطا نموده و بر عملکرد آنها نظارت می نماید. استاندارد مصالح ساختمانی-آجرهای رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی و پنل های آجری رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی-ویژگی
1. هدف
هدف از تدوین این استاندارد، تعیین ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و نمونه برداری آجرهای رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی و پنل های آجری رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی است.
2. تعاریف
برای مقاصد این استاندارد تعاریف زیر بکار می رود:
1-2 لوم: خاکی است مرکب از رس، لای (سیلت) ماسه و مواد آلی
2-2 جدار: دیواره داخلی اجر سبک یا پنل آجری سبک
3. اصول
آجرهای سبک با سوراخ های افقی و پنل های آجری سبک با سوراخ های افقی آجرهایی هستند که از رس، لوم یا مواد رسی با افزودنی ها (مواد هوازا) یا بدون آنها قالبگیری و پخته می شوند. 1 گرم بر سانتی متر مکعب باشد. مواد افزودنی نباید / چگالی ظاهری این آجرها نباید بیشتر از در درازمدت اثر مخرب بر خواص آجرها داشته باشند.
4. ویژگی ها
1-4شکل
اندازه گیری ها باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره 7134 سال 1382 : مصالح ساختمانی آجرهای رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی، پنل های آجری رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی و آجرهای رسی سبک با سوراخ های قائم-روش های آزمون، انجام شود. خط کش اندازه گیری با طول مناسب و با مقیاس میلیمتری برای اندازه گیری طول پنل های آجری سبک غیرباربر با سوراخ های افقی با ابعادی بزرگتر از 500 میلیمتر مورد استفاده قرار گیرد.
انحراف از تخت بودن نیز باید برای پنل های آجری سبک غیرباربر با سوراخ های افقی مطابق شکل 3 تعیین شود. در این آزمون، پنل باید بطور طولی یا عرضی بر روی یک سطح صاف فشار داده شود. انحراف از تخت بودن را باید با استفاده از یک گوه اندازه گیر و با تقریب میلیمتر تعیین نمود.
آجرهای سبک با سوراخ های افقی و پنل های آجری سبک با سوراخ های افقی باید به شکل مکعب مستطیل باشند. شیارها یا فرورفتگی ها را می توان بر روی سطوح راسته برای بهبود چسبندگی اندود ایجاد نمود.
1-1-4آجرهای سبک با سوراخ های افقی
آجرهایی با سوراخ های بموازات سطح بستر هستند. ارتفاع اسمی این آجرها نباید از عرض اسمی آنها یشتر شود.
2-1-4پنل های آجری سبک با سوراخ های افقی
آجرهایی با سوراخ های بموازات سطح بستر هستند و در آنها الگوی سوراخ مشخص نمی شود. ارتفاع اسمی پنل های آجری باید از ضخامت اسمی آنها بیشتر باشد.
2-4 سوراخ ها و جدارها
شکل1 :‌ مثالهایی از آجر سبک با سوراخ های افقی
1-2-4 جدارها باید در سطح مقطع عرضی بگونه ای توزیع شوند که دیواره های کناری و جدارهای قائم با جدارهای و دیواره های افقی محکم شوند (شکل 1) سطح مقطع آنها ممکن است دارای هر شکلی باشد، سوراخ های مستطیلی ترجیح داده می شوند. دیواره های خارجی نباید کمتر از 9 میلیمتر و جدارها نباید کمتر از 7 میلیمتر ضخامت داشته باشند. شکل 1: مثال هایی از آجرهای سبک با سوراخ های افقی
2-2-4 نوع و الگوی سوراخ ها در پنل های آجری سوراخدار افقی سبک مشخص نمی شود.
دیوارهای خارجی نباید کمتر از 9 میلیمتر و جدارها نباید کمتر از 7 میلیمتر ضخامت داشته
. باشد شکل 2
شکل 2 پنل آجری سبک با سوراخ های افقی
3-4 ابعاد
1-3-4 ابعاد اسمی متداول، آجرها و پنل های آجری سبک با سوراخ های افقی، به ترتیب باید مطابق جدول های 1 و 3 باشد. ابعاد اسمی مدولار آجرها و پنل های آجری سبک با سوراخ های افقی، به ترتیب باید مطابق جدول های 2 و 4 باشد.
2-3-4پنل های آجری سوراخدار افقی سبک باید مستقیم و تخت باشد. رواداری تخت بودن 1 درصد در جهت طولی مشروط بر آنکه از 5 میلیمتر بیشتر نشود و 3 درصد ارتفاع در / باید 5 جهت عمود بر آن باشد.
جدول 1: ابعاد اسمی متداول آجرهای سبک با سوراخ های افقی(با علامت اختصاری آ س س ا) میلیمتر ،h ، میلیمتر ارتفاع ،b ، میلیمتر عرض ،I ، علامت اختصاری طول
جدول 2: ابعاد اسمی مدولار آجرهای سبک با سوراخ های افقی ( با علامت اختصاری آ س س ا م) میلیمتر ،h ، میلیمتر ارتفاع ،b ، میلیمتر عرض ،I ، علامت اختصاری طول
جدول 3: ابعاد اسمی متداول پنل های آجری با سوراخ های افقی (با علامت اختصاری پ س س ا)
میلیمتر ،h ، میلیمتر ارتفاع ،b ، میلیمتر عرض ،I ، علامت اختصاری طول
جدول 4: ابعاد اسمی مدولار پنل های آجری با سوراخ های افقی(با علامت اختصاری پ س س ا م)
میلیمتر ،h ، میلیمتر ارتفاع ،b ، میلیمتر عرض ،I ، علامت اختصاری طول
(1) رواداری ها باید با برونیابی خطی مقادیر مربوط اعمال شود.
(2) مشروط بر آنکه ارتفاع اسمی از ضخامت اسمی بیشتر باشد.
4-4 چگالی ظاهری
آزمون چگالی ظاهری باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره 7134 سال 1382 : مصالح شاتمانی-آجرهای رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی، پنل های آجری رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی و آجرهای ری سبک با سوراخ های قائم-روش های آزمون، انجام شود. میانگین چگالی ظاهری اجر باید در محدوده های مشخص شده مربوط به گروه های چگالی 0 گرم بر سانتیمتر مکعب بیشتر یا / ظاهری در جدول 5 باشد. مقادیر منفرد نباید بیش از 05کمتر از محدوده های جدول 5 باشد.
جدول 5: چگالی ظاهری آجرها و پنل های آجری سبک غیرباربر با سوراخ های افقی گروه چگالی ظاهری
میانگین چگالی ظاهری آجر، گرم بر سانتیمتر
5-4 مقاومت فشاری
آزمون مقاومت فشاری باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره 7134 سال 1382 : مصالح ساختمانی-آجرهای رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی، پنل های آجری رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی و آجرهای رسی بک با سوراخ های قائم- روش های آزمون، انجام شود. آجرهای بک غیرباربر با سوراخ های افقی، ضامل آجرهای با اندازه استاندارد، باید به صورت آجر کامل مورد آزمون قرار گیرند. ضرایب شکل نباید اعمال شود.
گروه های مقاومت فشاری مشخص شده در جدول 6 باید در مورد آجرهای سبک غیرباربر با سوراخ های افقی بکار برده شوند. مقادیر واقعی نباید کمتر از مقادیر میانگین یا حداقل مقادیر منفرد باشد.
جدول 6: مقاومت فشاری اجرهای سبک غیرباربر با سوراخ های افقی
6-4 مقاومت خمشی پنل های آجری سبک غیرباربر با سوراخ های افقی
مقاومت خمشی پنل های آجری سبک غیرباربر با سوراخ های افقی باید بر روی 5 آزمونه در هوا خشک شده، تعیین شود. هر پنل باید در حالت تخت قرار گرفته آزمون شود. پنل باید روی دو تکیه گاه غلتکی قرار گیرد بطوری که بتواند حرکت کند و در وسط موازی با تکبه گاه بوسیله یک میله به عرض 20 میلیمتر تحت فشار قرار گیرد. فاصله بین تکیه گاه باید مساوی با طول پنل منهای 50 میلیمتر باشد. بار باید بطور یکنواخت با سرعت تقریباً 10 نیوتن در ثانیه افزایش یابد.
پنل های آجری سبک غیرباربر با سوراخ های افقی در آزمون خمشی، باید بار خمشی برابر 500 نیوتن (با حداقل مجاز مقدار منفرد برابر 400 نیوتن) را تحمل کند.
7-4 میزان ذرات منبسط شونده، زیان آور
آجرهای سبک غیرباربر با سوراخ های افقی و پنل های آجری سبک غیرباربر با سوراخ های افقی لازم است فاقد ذرات منبسط شونده مانند آهک باشند. درجائیکه آجرها حاوی ماده منبسط شونده مستعد آسیب رساندن هستند، باید آزمون مواد منبسط شونده (آزمون بخار آب) مطابق استاندارد ملی ایران شماره 7134 سال 1382 : مصالح ساختمانی-آجرهای رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی، پنل های آجری رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی و آجرهای رسی سبک با سوراخ های قائم-روش های آزمون، بر روی آنها انجام شود.
آجرهایی در این آزمون مورد قبول اند که هیچ آسیب ساختاری نشان ندهند یا بیش از 5 تراشه با عمق حداکثر 3 میلیمتر در هر 100 سانتیمتر مربع سطح خارجی آنها بوجود نیاید.
اگر نتیجه آزمون، ارزیابی روشنی را مکمل نسازد، آزمون مقاومت فشاری مقایسه ای باید انجام شود. آجرهایی در این آزمون مورد قبول قرار می گیرند که در همان گروه مقاومت فشاری آجرهایی که در معرض آزمون بخار آب قرار نگرفته اند واقع شوند.
پنل های آجری سبک غیرباربر با سوراخ های افقی نیز باید قادر باشند که حداقل بار خمشی را پس از آزمون بخار آب تحمل کنند.
8-4 مقدار نمک های مضری که باعث شوره زدگی می شوند
آجرها باید عاری از نمک های مضری باشند که سبب آسیب ساختاری در آجرها یا اندود می شود. آجرهایی در آزمون نمک های آسیب رسان مورد قبول قرار می گیرند که اگر مطابق استاندارد ملی ایران شماره 7134 سال 1382 : مصالح ساختمانی-آجرهای رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی، پنل های آجری رسی سبک غیرباربر با سوراخ های افقی و آجرهای رسی 0 درصد / سبک با سوراخ های قائم-روش های آزمون، آزمایش شوند، مقدار منیزیم، نباید از 12وزنی بیشتر باشد.
-5 نامگذاری
علامت های اختصاری زیر برای انواعمختلف آجرها و پنل های آجری استفاده می شود:
آ س س 1: آجر سبک غیر باربر با سوراخ های افقی با اندازه های متداول
پ س س 1: پنل آجری سبک غیر باربر با سوراخ های افقی با اندازه های متداول
آ س س 1 م: آجر سبک غیر باربر با سوراخ های افقی با اندازه های مدولار
پ س س 1 م: پنل آجری سبک غیر باربر با سوراخ های افقی با اندازه های مدولار
فصل دوم
تاریخچه کنترل کیفیت
کنترل کیفیت آماری در دهه 1920 توسط والتر شوهارت از آزمایشگاههای بل تلفن آمریکا پایه گذاری گردید.وی در یادداشتی در 16 می 1924 اولین تصویر نمودارهای کنترل را ترسیم کرد و به بررسی بیشتر این روش در مطالعات بعدی خود پرداخت و نتیجه تحقیقات خود را در کتابی تحت عنوان ((کنترل اقتصاری کیفیت محصولات ساخته شده)) در سال 1931 منتشر ساخت.
دو همکار دیگر شوهارت به نامهای داج و رومیگ نیز کاربرد تئوری آمار را در نمونه گیری بررسی کردند و نتیجه کار آنان منجر به انتشار جداول معروف بازرسی داج-رومیگ در سال 1944 گردید.مجموعه کارهای شوهارت،داج و رومیگ اساس علمی را تشکیل می دهد که امروزه کنترل کیفیت آماری خوانده می شود.
این افراد در دهه 1930 با همکاری جامعه آمریکایی برای آزمایش و مواد،انجمن استانداردهای آمریکا و جامعه مهندسین مکانیک آمریکا کوششهای خود را برای معرفی روشهای جدید آماری شروع کردند.
صنایع آمریکا در اوائل علیرغم تبلیغات وسیعی که در مورد روشهای جدید صورت می گرفت به سختی حاضر به پذیرش آن بود.پرفسور فریمن که در انستیتو تکنولوژی ماساچوست(M.I.T) جهت ترویج روشهای آماری کنترل کیفیت تلاش می کرد این عدم استقبال به به علل زیر نسبت داده است:
الف- اعتقاد راسخ مهندسین تولید مبنی بر اینکه وظیفه اصلی آنها تکمیل روشهای فنی تا حدی است که هیچگونه تغییر مهمی در کیفیت محصولات تولیدی بوجود نیاید ، و دیگر آنکه نظریه احتمالات و تغییرات تصادفی جایگاه مناسبی در روشهای تولید نمی توانند داشته باشند.
ب-مشکل پیدا کردن در آمارشناسان صنعتی که در این زمینه تقریبا پیچیده آموزشهای لازم را دیده باشند.تا سال 1937 تعداد مراکز صنعتی در آمریکا که روشهای جدید را پذیرفته بودند احتمالا از 12 عدد تجاوز نمی کرد.برخورد سرد صنایع آمریکا نسبت به روشهای آماری کنترل کیفیت به سرعت در دوران جنگ جهانی دوم سپری شد.شروع جنگ در سال 1939 آمریکا را به فکر افزایش تجهیزات و نیروهای میلح خود انداخت وبزودی نیروهای میلح بصورت بزرگترین مشتری صنایع این کشور در آمدند و نفوذ روزافزونی بر استانداردهای کیفیت پیدا کردند.
نقش ارتش در پذیرش کنترل کیفیت آماری دو جنبه داشت.اول آنکه نیروهای مسلح خود روشهای علمی بازرسی نمونه گیری را پذیرفته بودند و اولین قدم در این زمینه بلافاصله بعد از وارد شدن آمریکا درجنگ برداشته شد.به دعوت دولت گروهی از مهندسین برجسته آزمایشگاههای بل تلفن جهت تدوین یک برنامه بازرسی نمونه گیری برای اداره تدارکات ارتش مشغول به کار شدند.جداول بازرسی نمونه گیری اداره تدارکات ارتش و نیرهای مسلح که در سال 4224 و 1943 منتشر گردید نتیجه کار این افراد بود.همین گروه کوشش وسیعی برای آموزش کارکنان دولت در استفاده از جداول و روشهای جدید به راه انداختند.
دومین جنبه نفوذ ارتش وسیع آموزشی برای علاقه مندان و کارکنان صنایع بود. از اوائل مسال 1940،انجمن استانداردهای آمریکا به دعوت وزارت جنگ پروژه ای را شروع کرد که سرانجام منجر به تدوین استانداردهای American War Standard Z 1.1-1941 و Z 1.2-1941 ((راهنمای کنترل کیفیت و روشهای نمودارهای کنترل برای تجزیه و تحلیل داده ها)) و American Standard Z 1.3-1942 ))روش نمودارهای کنترل برای کنترل کیفیت در حین تولید)) گردید.مطالب فوق به عنوان مواد درسی دوره های آموزشی به کار گرفته شد.
در ماه ژوئن 1942 یک دوره فشرده 10 روزه کنترل کیفیت آماری در دانشگاه استانفورد برای نمایندگان صنایع نظامی و مراکز خرید نیروهای مسلح برگزار گردید.سپس این دوره به 8 روز کاهش یافت و در شهر لس آنجلس برگزار گردید.
موفقیت این برنامه های اولیه آموزشی اداره توسع و تحقیقات شورای تولیدات جنگی را بر آن داشت تا دره های مشابهی در سراسر کشور برگزار نماید.بدین ترتیب از سال 1943 تا 1945 ، 810 سازمان از 35 ایالت مختلف نمایندگانی جهت شرکت در 32 دوره فشرده آموزش کنترل کیفیت آماری اداره مذکور اعزام داشتند.در میان 810 سازمان شرکت کننده 43 موسسه آموزشی مختلف وجود داشت که اکثر نمایندگان آنها استادانی بودند که خود را برای تدریس کنترل کیفیت آماری آماده می کردند.
دوره های آموزشی و برنامه های تحقیقاتی منجر به تشکیل هسته هایی از افراد علاقمند و آموزش دیده در مراکز مختلف صنعتی گردید.متعاقب این دوره های مقدماتی،انجمنهای کنترل کیفیت در نقاط مختلف بوجود آمد و جلسات این انجمنها فضای مناسبی برای تبادل نظرات و آموزش اعضاء جدید فراهم آورد.در بافالو انجمن مهندسین کنترل کیفیت با همکاری دانشگاه بافالو در سال 1944 تاسیس گردید و مجله ((کنترل کیفیت صنعتی)) Industria Quality Control منتشر شد.مجله جدید به سرعت در سراسر کشور راه یافت.تمام این کوششها زمینه استفاده هر چه بیشتر از کنترل کیفیت آماری را در سالهای بعد از جنگ بوجود آورد.
در فاصله کوتاهی از پایان جنگ،زمینه لازم برای تاسیس یک تشکیلات ملی به نام انجمن کنترل کیفیت آمریکا فراهم گردید.این انجمن انتشار مجله کنترل کیفیت صنعتی را در دست گرفت و به صورت بزرگترین ترویج کننده استفاده از کنترل کیفیت آماری در قاره آمریکا در آمد و شعبه ای نیز در ژاپن تشکیل داد.
در سال 1950 از تلفیق روشهای نمونه گیری ارتش و جداول بازرسی وصفی استاندارد MIL-STD-105D تهیه و منتشر گردید.در سال 1957،استاندارد MIL-STD-414 جداول بازرسی متغیرها منتشر گردید.در انگلستان کنترل کیفیت آماری در اوائل پیشرفتی سریعتر از آمریکا داشت.به دنبال سفر شوهارت به لندن در ماه می 1932،ایگان اس.پی یرسون مقاله ای درباره کاربرد صنعتی آمار در انجمن سلطنتی آمار قرائت کرد.در فاصله کمی بعد از این ، انجمن مذکور قسمتی را برای تحقیقات صنعتی و کشاورزی در نظر گرفت و ضمیمه ای به مجله خود درباره کاربرد این رشته جدید اضافه کرد.
انجمن استانداردهای انگلستان نیز علاقه خود را به روشهای جدید با انتشار کتابی تحت عنوان ((کاربرد روشهای آماری در استاندارد کردن صنایع و کنترل کیفیت)) نشان داد.
عکس العمل صنایع انگلستان نسبت به روشهای جدید آماری سریع و همه جانبه بود،بطوریکه تا سال 1937،در مورد محصولاتی از قبیل زغال سنگ،الیاف پنبه،منسوجات پنبه ای و پشمی،شیشه،لامپ،مصالح ساختمانی و محصولات شیمیایی از روشهای جدید کنترل کیفیت آماری استفاده شد.
از آمریکا و انگلستان روشهای کنترل کیفیت آماری به سایر کشورها برده شد.تحت راهنماییهای دکتر ادواردز دمینگ روشهای کنترل کیفیت آماری در ژاپن تا سطح بهترین در جهان توسعه یافت.در اروپا انجمن اروپایی کنترل کیفیت بوجود آمد.امروزه تقریبا تمام کشورهای صنعتی جهان از روشهای کنترل کیفیت آماری استفاده می کنند.
تشکیل تیم های متخصص بهبود، یکی از مهمترین متدهای راه اندازی سیستم های کیفی است . چراکه با یافتن مشکلات هر بخش و کنترل آنها، می توان بهبودهایی ایجاد نمود. در واقع جهت حل مسائل بایستی دیدگاه سیستمی داشت تا بتوان مشکلات را سیستماتیک یافت و در جهت حل آنها اقدام نمود .
در این راستا ابزارهای زیادی جهت تشخیص، جمع آوری و تحلیل داد ههای یک سیستم طراحی شده است. از جمله این ابزارها، میتوان به ابزارهای مورد استفاده در تکنی کهای مدیریت کیفیت اشاره کرد . به طور کلی تکنی کهای مدیریت کیفیت در دو گروه اصلی ” کیفی“ و ” کمی“ طبقه بندی می شوند. ابزارهای کمی و کیفی رایج و مفید دراین سیستم هانیز در سه گروه عمده زیر طبقه بندی می شوند:
1- 7 ابزار قدیم
2- 7 ابزار جدید
-3 ابزارهای پیشرفته
7 ابزار قدیم از 5 تکنیک کمی و 2 تکنیک کیفی تشکیل شده است . 7 ابزار جدید نیز متشکل از 1 تکنیک کمی و 6 تکنیک کیفی و ابزارهای پیشرفته شامل 1 تکنیک کمی و 1 تکنیک کیفی می باشند که به طور خلاصه در جدول صفحه بعد جایگاه ابزارهای مختلف ارایه شده اند. در این مقاله به معرفی روش استفاده و کاربرد برخی از این ابزارها پرداخته خواهد شد.

الف) تکنیکهای قدیم
هیستوگرام ( Histogram)
ابزار گرافیکی است که به کمک آن می توان فراوانی اتفاقات رخ داده را به تصویر کشید. در واقع توزیع فراوانی پارامترهای اندازه گیری شده مثل دما، زمان و … را نمایش می دهد و به کمک هیستوگرامها می توان
تفاوت پراکندگی پارامترهای مختلف را به طور عینی مشاهده کرد.
روش استفاده:
-1 پارامترهای مورد نظر مشخص شده و فراوانی آنها تعیین می گردد.
2- بر محور X نام پارامترهای فوق ثبت شده و بر محور Y فراوانی هر پارامتر ثبت می گردد.
-3 نمودار میله ای هر پارامتر متناسب با فراوانی آن رسم می گردد.
به عنوان مثال ، عوامل مختلف ناکارآمدی مدیریت توسط نتایج حاصل از 150 پرسشنامه در 4 فاکتور مشخص شده است. فراوانی هر فاکتور درکل پرسشنامه ها تعیین گردیده و هیستوگرام آن به شکل زیر درآمده است.
برگ بازرسی ( Checksheet )
برگهای بازرسی یکی از ابزارهای ساده و بسیار مفید در جم عآوری داده ها و اطلاعات مورد نیاز هستند که به عنوان یکی از ابزارهای اولیه تیم بهبود محسوب می شوند. به کمک اطلاعات حاصل از آنها می توان نمودارها و دیاگرامهایی مثل دیاگرام پارتو را ترسیم نمود. در واقع برگهای بازرسی ابزار مناسبی برای تشویق افراد به انتقال اطلاعات درست و دقیق و بدون حدس و گمان می باشند.
روش استفاده:
-1 جدولی تهیه می شود که در گوشه سمت راست آن در ستون اول، عنوان مشکلات نوشته می شود.
-2 در ستونهای بعدی تعداد مشاهدات ( فراوانی ) نسبت به واحد زمان ( ساعتی – روزانه – هفتگی )
یادداشت می شود.
-3 با تشکیل این ماتریس، در هر واحد زمان، تعداد ( فراوانی) حوادث رخ داده نسبت به هر مشکل با چوب خط ثبت می گردد.
برای روشن تر شدن مطلب در برگ بازرسی زیر، هدف بررسی فراوانی مشکلات مختلف واحد اطلاع رسانی
شرکتی طی یک هفته بوده است.
بنابراین به کمک برگ بازرسی فوق فراوانی بسیاری از مشکلات واحد را طی یک هفته می توان پیگیری کرد.
ابزار فوق را به دلیل راحتی روش، می توان به سرعت به پرسنل آموزش داد و به کمک آنها اطلاعات مفیدی
در اختیار مدیریت قرارداد.
دیاگرام پراکندگی ( Scatter Diagram)
دیاگرام پراکندگی، ارتباط بین دو متغیر ورودی ( مستقل ) و متغیر خروجی ( وابسته)، را نشان م یدهد. اغلب
اوقات از این دیاگرام تنها برای نشان دادن میزان همبستگی بین متغیرها استفاده می شود. به طور کلی همبستگی دو متغیر یا مثبت، یا منفی و یا غیر همبسته م یباشد. به عنوان مثال در دو متغیر با همبستگی مثبت افزایش یکی باعث افزایش دیگری و بالعکس کاهش یکی، کاهش دیگری را در پی خواهد داشت.
روش استفاده:
1- دو محور مختصات رسم کرده و بر روی محور X ، ارزش های مربوط به متغیر ورودی ( مستقل ) وبر روی محور Y ، ارزش های متغیر خروجی( وابسته) ثبت می شود.
2- با وارد کردن داده ها می توان میزان همبستگی دو متغیر را نمایش داد.
به عنوان مثال یک شرکت تحقیقاتی با هدف بررسی رابطه بین میزان حقوق و دستمزد ( متغیر مستقل ) و
میزان بهره وری(متغیروابسته) دیاگرام پراکندگی زیر را بدست آورده است:
چارتهای کنترل ( Control Chart)
چارتهای کنترل معمولاً برای دو هدف مورد استفاده قرار می گیرند:
-1 مشکلات غیر تصادفی و خاص در فرآیند مورد بررسی که باعث خارج شدن وضعیت فرآیند از
حدود کنترل شده است را مشخص می کنند.
-2 رفتار عوامل مختلف فرآیند طی زمان مورد بررسی در محدوده های کنترل، تحلیل می گردد.
روش استفاده:
این ابزار بیشتر روش آماری است که در فرآیندهای تولید جهت کنترل کیفیت آماری زیاد استفاده می شود.
چارتی است که بر روی محور X، آن واحد زمان و بر روی محور Y آن حدود کنترل ( حد پائین LCL حد مرکزی و حدبالا LUC ) ترسیم می گردد.
اگر در چارت مذکور روند خاصی طی نشود و تعداد نقاط بالا و پائین اطراف خط مرکزی تقریباً به یک اندازه باشند و حتی نقاط نزدیک حدود بالا و پائین نیز بصورت تصادفی قرار گیرند، فرآیند تحت کنترل محسوب می شود.
در واقع به کمک چارت کنترل می توان ثابت بودن و مشکل نداشتن فرآیند را کشف کرد، اما علت ایجاد مشکل، به کمک این ابزار قابل کشف نیست.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

دیاگرام پارتو ( Pareto Diagram )
ویلفردو پارتو، اقتصاددان ایتالیایی در سال 1800 با تحقیقات خویش نشان داد که حدود 80 درصد ثروت ایتالیا تنها در دست 20 درصد مردم جمع شده اند. جوران به کمک روش پارتو نشان داد که به طور کلی حدود 80 درصد پارامترهای موثر در یک فعالیت( مثل هزینه های یک کارخانه) مربوط به تنها 20 درصد عوامل ( مثل هزینه پرسنلی، هزینه مواد و …) هستند . در واقع هدف این روش آن است که با تهیه لیست فراوانی عیوب و مشکلات سیستم، نشان دهد که تعداد اندکی از مشکلات، ( حدود 20 درصد)، علت اصلی نارسایی و ناقص کارکردن سیستمها هستند. در واقع مدیریت به کمک این دیاگرام م یتواند عوامل اصلی و هزینه ساز را شناسایی کند
روش استفاده:
-1 ابتدا مشکلات یا عیوب را مشخص کرده و سپس فراوانی ( یا هزینه یا زمان و یا هر معیار دیگر مورد
نظر) هر گروه مشخص می گردد.
-2 گروهها بر اساس فراوانی از زیاد به کم (سیر نزولی ) مرتب می گردند
-3 درصد فراوانی هر گروه مشخص می گردد.
-4 سپس نموداری رسم می گردد که برمحور X آن نام گروهها به ترتیب بند 2نوشته شده وبرمحور Y میزان فراوانی ( هزینه، زمان)یادداشت شده است و بر اساس اطلاعات فوق نمودار میله ای فراوانی از زیاد به کم رسم می گردد.
به عنوان مثال فرض کنید علت های تولید کم یک محصول و فراوانی هر یک به صورت زیر باشد.
دیاگرام علت و معلول ( استخوان ماهی ) Cause & Effect Diagram) )
این روش توسط دکترKaoro Ishikaw در ژاپن توسعه داده شده است. بهمین دلیل گاهی اوقات به آن دیاگرام ایشیکاوا یا استخوان ماهی نیز میگویند. در این روش، مشکل(معلول) در یک مستطیل در گوشه راست کاغذ نوشته شده و از مستطیل به سمت چپ، خطی کشیده می شود. از خط مرکزی، خط هایی از بالا و پائین به آن متصل میگردد( مثل خارهای ماهی) که در بالای هر خط کوچک یکی از دلایل رخ دادن مشکل
(علت) نوشته می شود. به عنوان مثال رایج ترین علت های مربوط به مشکلات تولیدی عبارتند از:
– نیروی انسانی
– دستگاهها و ماشین آلات

– روشها و فرآیندها
– مواد اولیه
دیاگرام علت و معلول جهت یافتن عل تهای مختلف مسائل پیچیده استفاده می شود. به عنوان مثال اگر به دنبال یافتن علت های بدمزه شدن قهوه باشیم، مطابق شکل زیر، ابتدا معلول که همان قهوه بد مزه است در مستطیل نوشته می شود. سپس علت ها در مستطیل های دیگر نوشته می شوند. در قدم بعدی، برای هر علت، سوال می شود که ”چرا آن علت رخ داده است“. به عنوان مثال چرا مواد اولیه باعث بدمزه شدن قهوه شده، مثلاً قهوه قدیمی بوده است سپس جواب چرا را روی فلش می نویسیم و این پرسشها را تا حد امکان ادامه می دهیم .
دیاگرام علت و معلول، یک ابزار جدید و رایج برای شناسایی علل مشکل و بهبود آن است. اغلب اوقات، هر فرد در سیستم، مسئول تحلیل و جم عآوری داد ههای مورد نیاز هر علت( هر استخوان) می شود. در واقع به کمک دیاگرامهای علت و معلول می توان قسمت اعظمی از علت های رخ دادن یک مشکل یا مساله را پید ا کرد.
فلوچارتها یا نمودار جریان ( Flow chart )
فلو چارت ، نقشه قدم به قدم هر فرآیند را نشان م یدهد. فلوچارت یک نقطه شروع خیلی خوب برای بهبود فرآیندهای موجود یا حتی ایجاد فرآیند یا سیست مهای جدید است. در واقع تیم بهبود به کمک فلوچارتها متوجه می شوند که پس از اتمام هر فعالیت چه اتفاقی می افتد و بنابراین اگر در فرآیند، مشکلاتی وجود داشته باشد، نمودارهای جریان می توانند گامهای نادیده گرفته شده را آشکار کنند. به علاوه، فلوچارتها می توانند اطلاعات زیادی ( با توجه به نوع پروژه) مثل زمان، ابزارها و وظایف را نشان دهند. لذا فلوچارتها یکی از عمومی ترین و انعطاف پذیرترین ابزارهای تیم پروژه هستند.به عنوان مثال ،نمودار جریان فرآیند ثبت و سفارش و مبادلات کالاهای بازرگانی کشور به صورت زیر می باشد .
ب ) تکنیکهای جدید
دیاگرام روابط (Relationship Diagram )
به طور کلی برای برنامه ریزی درست، علاوه بر یافتن علل پیدایش مسائل، شناسایی شبکه ارتباطی بین علل
مختلف ضروری است. در واقع در شکل گیری هر مسال های عوامل زیادی دخیل می باشند که شناسایی این عوامل و چگونگی وابستگی بین آنها از گام های مهم در تصمیم گیری و برنام هریزی محسوب می شود.
لذا دیاگرام روابط نیز ابزاری منطقی برای یافتن رابطه بین تعدادی از عوامل مهم در شکل گیری مسائل است.
معمولاً از این ابزار در موارد زیر استفاده می شود:
– وقتی که ارتباط بین علت و معلولهای مختلف مساله ای به دلیل پیچیدگی به راحتی قابل شناسایی
نیست.
مشکل مورد بررسی فقط عارضه ای از مشکلات اساسی تر است و نیاز به کشف علت های کلیدی ندارد. بنابراین مهم ترین هدف دیاگرام روابط تشخیص ارتباطات پیچیده بین علت های مختلف مسائل است. (Mizuno 1988)

روش استفاده:
-1 ابتدا تیم مناسب و متخصص 5 تا 6 نفره تشکیل می گردد.
-2 نتایج حاصل از 4 ابزار زیردرکارتهایی تهیه می شود:
– دیاگرام پیوستگی
– دیاگرام علت و معلول
– دیگر دیاگرام های روابط
– دیاگرام درختی ( تا پائین ترین سطح جزئیات این دیاگرام)
-3 حدود 15 تا 50 کارت نمایش داده م یشود و ایده مربوط به این کارتها ، بر روی دوایری نوشته و از بین آنها مهمترین علت که به نظر تیم می رسد در وسط صفحه چیده می شود.
-4 از دوایر دیگر به کارت علت مرکزی کمانهایی رسم می گردد و افراد تیم با مرور و گفتگو این مرحله را اجرا می کنند.
سپس به دنبال مهمترین عناصر در دیاگرام می گردند یعنی عناصری که بیشترین کمان به آنها وارد یا از آنها خارج شده است. در واقع این ابزارازتکنیک طوفان ذهنی استفاده می کند.
دیاگرام ماتریس( Matrix Diagram )
به کمک این ابزار می توان اطلاعات زیادی برای مقایسه گردآوری کرد. در واقع دیاگرام ماتریسی، یکی از
ابزارهای ساده و بسیار رایج برای نشان دادن درجه ارتباط بین متغیرهای مختلف است. این دیاگرام انواع مختلفی دارد از جمله :
X- matrix(4) Y- matrix(3) T – matrix (2) L – matrix ( 1
در واقع این ابزار تصویر گرافیکی از ارتباط منطقی بین متغیرهای مختلف را در اختیار می گذارد و بیشتر در
موارد زیر کاربرد دارد:
– وضعیت فعالیت جدیدی باید در برابر فعالیتهای موجود بررسی شود.
– نیاز به علایم کمی برای مقایسه دو یا چند متغیر با یکدیگر وجودد ارد.
– نیاز به تجدید ساختار فعالیتهای موجود است.
روش استفاده:
-1 مساله تعریف می شود.
-2 تیم متخصص تشکیل می گردد.
-3 نوع ماتریس ( L , T , Y , X–matrix) تعیین می شود. به عنوان مثال در ماتریس L شکل، هدف بررسی رابطه بین دو متغیر است. بنابراین ماتریس دو بعدی رسم میگردد و در هر بعد پارامترهای مربوط به هر متغیر قرار می گیرد. به عنوان مثال اگر هدف بررسی چگونگی تخصیص وظایف یک اداره بین گروههای مختلف آن باشد، ماتریس L شکل آن را به صورت زیر می توان طراحی کرد.
-4 سپس به کمک علایم مختلف رابطه بین دو متغیر به صورت نمادی نشان داده میشود که در این مرحله اعضای تیم با یکدیگر تصمیم می گیرند که چه رابطه ای بین متغیرها وجود دارد.
ارتباط قوی است
بعضی ارتباطات وجود دارد
ارتباطات ضعیف / کم وجود دارد
به طور مختصر هر کدام از انواع دیاگرام ماتریسی به شرح زیر می باشد:
: L –matrix در این دیاگرام، هدف بررسی و مقایسه رابطه بین دو متغیر است که یکی در سطر و دیگری در ستون ماتریس نشان داده می شوند.
: T –matrix این دیاگرام ترکیبی از 2 ماتریس L شکل است و یک مجموعه از متغیرها در دو ماتریس مشترک را نشان می دهد.
: Y- matrix این دیاگرام به کاربر اجازه مقایسه 3 مجموعه متغیر مستقل از هم را می دهد و در واقع شکل آن به صورت سه بعدی است.
: X- matrix این دیاگرام 4 نوع متغیر را با یکدیگر مقایسه می کند و شکل کلی این ماتریس به صورت زیر است :
دیاگرام پیوستگی ( Affinity Analysis )
این ابزار در واقع یک روش طوفان فکری است که به کمک آن می توان افراد را به خلق ایده تشویق کرد تاهمیشه به روشهای سنتی و قدیمی پایبند نباشند. در این روش هدف این است که افراد از تفکر ” این روش درست است چون همیشه انجام می شود“ دست بردارند.
بیشتر اوقات وقتی از این ابزار استفاده می شود که داده ها زیاد و نامنظم باشند و مساله خیلی ساده نیست و در ضمن نیاز به یک راه حل سریع نمی باشد .
روش استفاده:
-1 تیم مناسب تشکیل می گردد.
-2 سوال یا مسال های مطرح می گردد و افراد ایده های خودشان را روی کارتهایی می نویسند.
-3 افراد کارتها را خوانده و بدون هیچگونه بحث تنها با جابجا کردن کارتها ، آنها را در دسته هایی طبقه بندی می کنند تا به یک نظر نهایی برسند.
-4 در نهایت وقتی که طبقه بندی کارتها نهایی شد و گروههای مناسب تهیه شد، برای هر گروه اسم مناسبی انتخاب کرده و بر روی کارت کوچکی نوشته و در بالای طبقه مربوطه چیده می شود.
-5 پس از بند 4 افراد شروع به گفتگو و بحث و و اظهار نظر م یکنند و دیاگرام نهایی را تهیه می کنند.
استفاده از این تکنیک خصوصاً در زمان شروع یک پروژه بسیار مناسب است یعنی زمانی که هنوز ایده ها درباره پروژه شفاف و روشن نشده و یا پروژه خیلی بزرگ و پیچیده است.
به عنوان مثال در دیاگرام پیوستگی زیر هدف بررسی و تشریح یک شرکت موفق بوده است :
دیاگرام درختی دیاگرام سیستماتیک ( Tree Diagram )

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید